Λατινικό Λεξικό Νομικών Όρων και Εκφράσεων

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Στο παρόν λεξικό επιλέχτηκαν και παρατίθενται οι συχνότερα συναντώμενοι στα νομικά κείμενα, (ανεξάρτητα ειδικότερου επιστημονικού πεδίου), Λατινικοί όροι, (και οι ανάλογες εκφράσεις), όσοι συνδέονται, (ή αναφέρονται), άμεσα ή έμμεσα με το ισχύον δικαϊκό καθεστώς, (και δεν συνάπτονται αποκλειστικά με το Ρωμαϊκό δίκαιο, όπως πχ. ο θεσμός της in jure cessio, ο οποίος ουδεμία σχέση έχει με το ισχύον νομικό καθεστώς), όσοι αποτελούν γενικότερο τμήμα του νομικού μας πολιτισμού, όσοι χρησιμοποιούνται σε θεωρητικά κείμενα και σε δικόγραφα ή αγορεύσεις και οι υποστηρικτικές αυτών έννοιες, λέξεις, εκφράσεις και γνωμικά.

Κατά συνέπεια δεν συμπεριλήφθηκαν αφενός μεν ευρύτερα γνωστές ρήσεις της Λατινικής, ως εκ της μη ύπαρξης νοηματικής και τεχνικής γειτνίασης τους με τη νομική επιστήμη αφετέρου δε νομικές εκφράσεις, λέξεις ή αρχές στερούμενες παντελώς αντανάκλασης, (έστω και έμμεσης), στην παρούσα νομική πραγματικότητα.

Αντίθετα, εκφράσεις και όροι που χρησιμοποιούνται πχ. σε μια αγόρευση επί ποινικού δικαστηρίου, (οιονεί γενικής παιδείας αλλά συναρτώμενοι με την εν γένει απονομή του Δικαίου), ή οι οποίοι έχουν αποκτήσει πλέον κλασική θέση στη νομική παιδεία, (ως εκ της συχνής χρήσης και επανάληψης τους), διεκδίκησαν θέση στο παρόν λεξικό.

Διαλαμβάνονται, επίσης, όροι και εκφράσεις στενά συνδεδεμένοι με τους βασικούς βιοτικούς άξονες της ανθρώπινης συμπεριφοράς, η οποία και αποτελεί αντικείμενο –αλλά και λόγο ύπαρξης- του Δικαίου.

Δεν συμπεριλήφθηκαν εκφράσεις και όροι, (πλην ελάχιστων, ως εκ της συχνότητας χρήσης τους), οι οποίοι αποτελούν απόδοση στη Λατινική λέξεων, γνωμικών και ρήσεων της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσας ή έχουν καθιερωθεί, κυρίως, υπό το φως της Ελληνικής παιδείας.

Όπως, κάλλιστα, μπορεί να διαπιστωθεί με απλή ανάγνωση των λημμάτων της Λατινικής γλώσσας, η έκταση της πολυσημίας, της αμφισημίας και της συνωνυμίας των όρων και του εσωτερικού συμβολισμού των λέξεων, είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Παρά την prima facie θετικότητα μιας ανάλογης διαπίστωσης, (η οποία συνδέεται με την ακρίβεια στην εκφορά και στη διατύπωση μιας γλώσσας), συχνά, το αμφίσημο/πολύσημο των όρων, εξικνείται μέχρι των ακρότατων ορίων μιας περιπτωσιολογικής λογικής.

Πόση αξία και πόσο ενδιαφέρον, όμως, μπορεί να παρουσιάζει, (και δη στο πεδίο της κατ΄ εξοχήν ανθρωπιστικής και κοινωνικής επιστήμης, η οποία συνεχώς αναπτύσσεται, διευρύνεται, μεταβάλλεται, εμπλουτίζεται, διαφοροποιείται, εξελίσσεται κλπ.), μια, επίσημα, φερόμενη ως «νεκρή» γλώσσα; Τι είναι αυτό που θέλγει τους νομικούς όλου του κόσμου και αφενός μεν την εντάσσουν στα νομικά εγχειρίδια και στους βασικούς κώδικες αρχών του Δικαίου αφετέρου δε τη χρησιμοποιούν ως εργαλείο αποτύπωσης νομικών ορισμών και σκέψεων; Η απάντηση άπτεται του αντικειμένου άλλων επιστημών, (και κατά πάσα περίπτωση δεν αποτελεί πεδίο ενασχόλησης του παρόντος λεξικού). Ως μια πρόχειρη εξήγηση αναδύεται η «δωρική» λιτότητα, (και εν ταυτώ η πολυσημία και η ευρύτητα του περιεχομένου στα πλαίσια του ενός και αυτού όρου, οι οποίες προσδίδουν εσωτερική «Ιωνική» πολυτέλεια στον λόγο), και η ακρίβεια στην έκφραση του περιγραφομένου.

Ας μη διαφεύγει ότι οι ανάλογοι νομικοί όροι της Λατινικής γλώσσας αποτελούν είτε στοιχείο αναφοράς είτε βάση όλων των εννόμων τάξεων και κατά συνέπεια η προσφυγή σ΄ αυτούς αποτελεί, πλέον, κοινό τόπο επικοινωνίας.

Αυτό το οποίο δεν μπορεί να καταγραφεί με απόλυτη ακρίβεια είναι πόσες, από τις καθιερωθείσες στη νομική εσπιστήμη, εκφράσεις, προέρχονται, αμιγώς, από την ιστορική περίοδο της Ρωμαϊκής εποχής, και πόσες απηχούν απόψεις Βυζαντικών νομικών κειμένων ή της Λατινικής γραμματείας του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης ή αποτελούν προϊόντα, (κατά πάσα περίπτωση μεταγενέστερης ιστορικά), ανασύνθεσης και επαναδιατύπωσης παλαιότερων νομικών επιγραμμάτων. Ούτως ή άλλως η συχνή και επαναλαμβανόμενη χρήση μιας «λατινογενούς», (έστω και αδήλου πηγής ή «ορφανής»), έκφρασης στα νομικά κείμενα της προσδίδει το αναγκαίο κύρος της «Λατινικής» προέλευσης. Άλλωστε όλοι οι ανάλογοι σχετικοί νομικοί όροι, τελικώς, αποδίδουν τη λογική και την εσωτερική υφή του Ρωμαϊκού δικαίου.

Όσον αφορά την κατάταξη των λημμάτων στην Ελληνο-Λατινική διάσταση, αυτή έλαβε χώρα με βάση τον ισχύοντα γλωσσικό κώδικα, και κατά συνέπεια η μια και αυτή λέξη, (πχ. error =σφάλμα, λάθος, κλπ.), συναντάται σε περισσότερα και διαφορετικά σημεία, ανάλογα με τις διαφορετικές εκδοχές, εκφράσεις της στην τρέχουσα καθομιλουμένη, (πότε δηλ. ως σφάλμα και πότε ως λάθος).

Εν κατακλείδι, ας μου επιτραπεί να κάνω χρήση της γνωστής ρήσης του αείμνηστου Στέφανου Κουμανούδη, (συνάκτου ενός εκ των πλέον γνωστών και βασικών λεξικών της Λατινικής γλώσσας), «έρρωσθε οι χρησόμενοι τω βιβλίω και συγγνωμονικώς διάκεισθο τω πονήσαντι»


Θρασύβουλος Θ. Κονταξής